1990—2000

Шилжилтийн 90-ээд

Ерээд он бол өнөөдөр насанд хүрсэн монголчуудын ой санамжид хамгийн шууд аймшигтай үлдсэн үе. Үйлдвэр зогсож, цалин тасалдаж, цахилгаан хэсэгчлэн өгдөг болж, хотын гэрэл шөнөжин унтардаг байсан. Аймшгийн уран зохиолын хувьд энэ бол бэлэн орчин: харанхуй хот, ажиллахаа больсон лифт, хагас хоосон байр, ил задгай орхигдсон объект. Энэ үеийн түүхэнд гурван том эх үүсвэр бий. Нэгдүгээрт, орхигдсон үйлдвэрлэлийн барилга. Асар том, хүйтэн, цуурайтсан, хэн ч хамгаалдаггүй орон зай — хүүхдүүд тэнд тоглодог, өсвөр насныхан тэнд цуглардаг, зарим хүн тэндээс буцаж ирдэггүй байсан. Хоёрдугаарт, тасарсан цахилгаан. Бүхэл бүтэн хороолол нэг агшинд харанхуй болох, лифтэнд хүн үлдэх, шатны талбай хар харанхуй болох тэр мөч. Гуравдугаарт, гудамжны хүүхдүүд — энэ бол хамгийн эмзэг сэдэв бөгөөд бид түүнийг зөвхөн хүндэтгэлтэй, хохирогчийг зугаа болгохгүй байдлаар хөнддөг. Ерээд оны түүхийн өнгө аяс өмнөх үеүдээс тод ялгаатай. Домгийн үед дүрэм байсан, социализмын үед систем байсан. Харин ерээд онд дүрэм ч, систем ч байхгүй. Хэн ч ирж туслахгүй гэдгийг баатар өөрөө мэддэг бөгөөд уншигч ч мэднэ. Энэ бол хамгийн орчин үеийн, хамгийн барууны маягийн аймшиг — гэвч монголчууд үүнийг уран зохиолоос биш, амьдралаас сурсан. Бид энэ үеийн түүхийг бичихдээ бодит үйлдвэр, бодит хороолол, бодит хүний нэрийг ашиглахгүй. Мөн тухайн үеийн ядуурал, гэмт хэргийг сонирхол татах материал болгож харуулахаас болгоомжилдог. Хүнд байсан үеийг хүндэтгэлгүй ашиглах нь тэр үеийг туулсан хүмүүсийн өмнө шударга бус.