1950—1990

Социализмын үе

Социализмын дөчин жил бол монголчуудын өдөр тутмын амьдралыг хамгийн ихээр өөрчилсөн үе. Хүмүүс нэгдэлд нэгдэж, хүүхдүүд дотуур байранд амьдарч, залуус цэргийн ангид алба хааж, хот суурин газар хурдацтай баригдав. Эдгээр бүх шинэ орон зай — дотуур байрны коридор, соёлын төвийн тайз, нэгдлийн агуулах, цэргийн ангийн харуулын постын шөнө — өөрсдийн гэсэн аймшигтай болжээ. Энэ үеийн түүхийн хамгийн онцлог шинж бол хамтын байдал. Хүн ганцаараа байх боломж бага байсан: нэг өрөөнд олуулаа, нэг ээлжинд олуулаа, нэг ангид олуулаа. Тиймээс айдас нь ганцаардлаас биш, харин олон хүн дундаас гэнэт ганцаардах мөчөөс төрдөг. Бүгд унтчихсан дотуур байрны танхимд ганцаараа сэрэх, бүхэл бүтэн ангийн харуулын ээлжинд ганцаараа гарах — эдгээр нь энэ үеийн хамгийн олон давтагдсан эхлэл. Хоёр дахь онцлог нь албан ёсны тайлбарын оршихуй. Тухайн үед ер бусын зүйлийн тухай ярих нь дэмжигддэггүй байсан бөгөөд бүх зүйлд шинжлэх ухааны тайлбар байх ёстой гэж үздэг байв. Тиймээс энэ үеийн түүхийн баатрууд өөрсдийн харсан зүйлээ хэнд ч хэлж чаддаггүй. Тэр чимээгүй байдал нь өгүүлэмжид нэмэлт даралт үүсгэдэг: айдсаа хуваалцах хүнгүй хүн хамгийн хурдан хагардаг. Бас нэг том эх үүсвэр бол ашиглалтаас гарсан барилга. Наяад оны эцсээр олон нэгдэл татан буугдаж, олон объект хаягдсан. Тэдгээрийн туурь дээр ерээд оны хүүхдүүд тоглож өссөн бөгөөд өнөөдрийн олон түүх тэр тоглоомоос эхэлдэг. Бид энэ үеийн бодит байгууллага, бодит сургууль, бодит цэргийн ангийг нэрлэдэггүй. Түүхүүд "аймгийн төвийн нэг сургууль", "хуучин нэгдлийн агуулах" гэсэн ерөнхий тэмдэглэгээтэй байна.