Дөчин долоо, эсвэл дөчин найм

Тэр үед юу болсон юм бэ гэж үү. За даа, яг таг ярина гэхээр би өөрөө худалч болж харагдана шүү дээ. Арван ес хүрсэн байсан юм уу, хорьтой байсан юм уу, санахгүй байна. Намрын адаг байсан. Манайх Цагаан чулууны овооны өвөрт буучихсан, аав ээж хоёр айлын найранд явсан, би дүүтэйгээ үлдсэн юм. Дүү бол бага, унтаад өгнө. Мал харна гэдэг нь надад үлдсэн хэрэг л дээ. Тэр овооны ард шөнө гэрэл асдаг гэж хөгшчүүл ярьдаг байсан, одоо ч ярьдаг юм билээ. Хойно нь хүн нуусан ч гэдэг байсан уу, үгүй юу, тэрийг би нэмээд яахав.

Би тэр ярианд ерөөсөө итгэдэггүй байсан шүү.

Овооны цаана айл байхгүй. Зам нь зүүн талаар холуур өнгөрнө. Гэрэл харагдвал төөрсөн тэрэг юм уу, мал эргэсэн хүн л биз гэж боддог байлаа. Тэр үед гар чийдэн гэж одоогийн хүүхдүүдийн барьдаг жижиг юм байгаагүй, манайд нэг том төмөр чийдэн байсан. Бариул нь хүйтэн. Керосин хийдэг. Асаахаар нэг муухай үнэр гарна аа, шатсан ноос шиг ч юм уу. Үгүй, ноос гэхээсээ тос болсон төмөр шиг. Хамарт наалдаад салдаггүй үнэр. Тэр шөнөөс хойш керосины үнэр авахад дотор арзайдаг болсон гэж би хэлэхгүй ээ, сүртэй юм болох биз, гэхдээ үнэрийг нь бол мартдаггүй юм билээ.

Орой хонио хотлуулахдаа тоолсон. Дөчин найм.

Манай өөрийн хорин хэд дээр ахынхыг нийлүүлсэн байсан юм. Эхлээд дөчин долоо гарсан. Би уурлаад буцааж гаргасан, хониндоо уурлаад яахав дээ, өөртөө л уурласан хэрэг. Тэгээд үүдээр нэг нэгээр нь оруулж тоолоход дөчин найм болсон. Сүүлд нь халзан толгойтой жижиг төлөг орсон, бөгсөн дээр нь алгадаад оруулсан болохоор тэрийг санаж байна. Дөчин найм л байсан. Би тоо мэдэхгүй мангар хүүхэн байгаагүй, хүмүүс сүүлд дандаа намайг андуурсан гээд байх юм. Новш гэж, дөч хүрэхгүй тоог бол хүн тоолж чадна биз дээ.

Шөнө дүү унтчихсан, би аргалын галаа дарж байтал тооноор цайвар юм туссан.

Сар байсан уу гэхээр байсан ч байж магадгүй. Нимгэн хавирган сар байсан юм уу, бүр үүлний цаана байсан юм уу, тэрийг мэдэхгүй. Харин тэр гэрэл хөдөлдөггүй. Тоононы зүүн талын нэг унин дээр шар дөрвөлжин тогтчихсон. Галын цог ойчихов уу гээд өрхөө жаахан татаж харсан чинь овооны яг ард, оройноос нь доогуур нэг гэрэл асаж байна. Түүдэг шиг намирахгүй. Цонх ч гэхээр тэнд гэр байхгүй. Хүн дэнлүүгээ газар тавьчихаад мартсан юм шиг л. Би за яахав, хүн байгаа юм байна гээд суусан чинь нохой дуугарахгүй байгаа юм даа. Манай хар нохой тарвага нүхэндээ хөрвөхөд хүртэл хуцдаг адтай амьтан байсан. Тэгэхэд зуухны хажууд хамраа сүүлэндээ шургуулчихаад хэвтээд л байсан.

Тэрнээс л жаахан эвгүй болсон.

Одоо жаран хэд хүрчихээд хүмүүс намайг анхнаасаа айсан уу гэж асуудаг. Үгүй ээ. Би айсандаа гарсан биш, малын хулгайч байна гэж бодсон. Аавд хонь алдсан гэж загнуулах чинь ямар ч гэрлээс хэцүү санагдана шүү дээ, залуу байхад. Бас өөрийгөө сүрхий гэж бодно. Би ер нь зөрүүд хүүхэн байсан. Одоо ч зөрүүд гэж хүүхдүүд хэлдэг, за тэрийг яахав.

Төмөр чийдэнгээ асаагаад, нэхий дээлээ мөрөндөө углаад хонио дахин тоолсон чинь дөчин долоо. Дахиад тоолсон. Бас дөчин долоо. Үүдний модоо авч тавиад, хэвтэж байсныг нь босгож байгаад тооллоо, дөчин долоо л гарав, халзан төлөг бол байна, харин нэг бүдүүн хөх халзан эм хонь байсан даа, тэр алга шиг, яг тэр байсан уу гэхээр одоо би зохиогоод эхэлнэ, ер нь нэг хонь дутуу, овооны гэрэл хэвээрээ, дүү сэрэхгүй, нохой толгойгоо ч өргөхгүй, тэгээд зүүн гутал нэг л хүнд болчихсон, би гутлаа буруу өмсөөгүй шүү, тийм тэнэг биш, уланд нь шавар наалдсан юм шиг чирэгдээд, босго давахад нойтон юм сунаж тасрах шиг болоод байсан, хотны дотор шавар байхгүй, хэд хоног цас бороо ороогүй байхад шүү дээ, би доош тонгойж харахад шар шавар, бор шар ч юм уу, өөхтэй гурил шиг зууралдсан юм уланд наалдчихсан, гараараа хүрээгүй, хүрмээргүй байсан, тэгсэн мөртлөө хонь дутаад байхад гэртээ шигдээд суувал маргааш нь юу гэх вэ дээ гээд гарсан юм.

Тэр шавар л санаанаас гардаггүй.

Шар гэхэд арай бор. Бор гэхэд цайвар. Гутлаа өргөх бүрд хүнд, хүнд. Одоо бодохоор жирийн шавар байсан байлгүй дээ, гэтэл тэр өдөр шавар хаанаас олох юм бэ гэж бодогдоно. Гутлын улны хээний завсраар бүлтийчихсэн харагдсан. Би олон юм андуурч болно, харин тэр наалдсан юмыг андуураагүй гэж өөрийгөө боддог. Тэгээд хүмүүс намайг насны эрхээр хольж байна гэдэг. Хольсон байлаа ч тэр шавар яагаад дандаа түрүүлж санаанд ордог юм, бүү мэд.

Манай ээж цайгаа их өтгөн чанана. Сүүгээ харамлахгүй мөртлөө давсаа айхтар ихдүүлнэ. Би залуудаа давстай цай уухаар хэл арзайлаа гээд уурладаг байсан, одоо өөрөө яг тэгж чанана. Хүүхдүүд давсалчихаж гээд аягаа тавихаар нь би бүр гомдоно. Өөрсдөө нэг аятайхан цай чанаж үзээгүй байж бас голно оо. Тэр шөнө тогоонд үлдсэн цайнаас балгахад давс нь аманд шархирсан. Аяганд өрөмний хатсан зах наалдчихсан байсан.

За тэрийг яахав, би чийдэнгээ бариад овоо руу явсан.

Хол биш ээ. Удаан алхвал арван таван минут. Арван минут ч байсан байж болно. Замдаа хоёр удаа эргэж харсан санагддаг, үгүй, гурав харсан юм уу. Манай гэрийн тооно улаан туяатай, хот бараан бөөгнөрөөд харагдсан. Овооны цаадах гэрэл рүү ойртоод байхад газар нь тодрохгүй. Гэрэл нь өөрөө шар дугуй хэвээрээ. Би чулуунд тулж очоод чийдэнгээ өндөр өргөсөн чинь чулуун дээр цагаан паалантай аяга тавьчихсан байсан. Амсар нь цэнхэр эмжээртэй. Манай гэрийн аяга. Өдөр нь би түүгээр гурил зуурсан. Ёроолын паалан халцарсан, нэг талдаа хар цэгтэй аяга байсан юм.

Байх ёсгүй газраа л байж байсан даа.

Би аваагүй. Авах гээд гараа сунгасан ч юм уу, үгүй ч юм уу, одоо тэр хэсэг будилаад байдаг. Хэн нэг нь надаар тоглож байна гэж бодоод нэр дуудаж үзсэн. Хэний нэрийг дуудах вэ дээ, тэнд хүн байхгүй юм чинь. Зүгээр л «Хэн бэ?» гэсэн. Тэгээд «Болиорой, би харчихлаа шүү» гэсэн байх. Хариу байхгүй. Би овоог нар зөв тойрч ард нь гартал нөгөө гэрэл хуурай сайрын цаана оччихсон байсан. Унтарсан биш. Цаашилчихсан. Тэр үед л дүүгээ ганцааранг нь орхисноо санасан.

Тэгээд гүйсэн.

Чийдэнгийн керосин савлаад нөгөө муухай үнэр нь хамар цоргино, зүүн гутал улам хүнд, шавар нь зузаарсан юм шиг пал пал хийнэ, би арагшаа хараагүй. Худлаа баатар болж яриад яахав, айсан. Айдсаа араваас хэд гэж хэлбэл гурав байсан юм уу, дөрөв байсан юм уу, санахгүй байна. Залуу хүний дөрөв одоогийн наймаас дор байдаг л даа. Гүйхдээ дээлнийхээ нэг ханцуйг өмсөөгүй, мөрнөөс савлаад байсан. Бас чийдэнгээ унагачих вий гэж л их бодсон. Тэр төмөр эд эвдэрвэл аав бүр уурлана.

Гэрт ороход дүү унтаж байсан. Нохой хэвтэж л байсан. Би үүдний чагтаа хийж, чийдэнгээ унтраагаад хонио тоолсон чинь дөчин найм. Дахиад тоолсон, дөчин найм. Сүүлчийн халзан төлөг байна. Нөгөө хөх халзан эм хонь хашааны буланд зогсож байна. Байсан юм уу, тэр хооронд орж ирсэн юм уу, мэдэхгүй. Хотны үүд хаалттай байсан гэж би санана.

Тогооны хажууд өнөөх аяга хэвтэж байсан.

Гурилын модны доор. Цэнхэр эмжээртэй, ёроол нь халцарсан, хар цэгтэй. Овоон дээр харсантай адилхан. Манайд тийм аяга хэд хэд байсан гэж ээж хожим хэлсэн л дээ. Тэрийг бол тайлбарлаж болно, айлууд ижилхэн аяга авдаг байсан юм чинь. Гэхдээ би овоон дээрхийг хараад яагаад шууд манайх гэж бодсоноо хэлж мэдэхгүй.

Маргааш аав ээж ирэхэд би юу ч яриагүй. Загнуулах гээд чимээгүй байсан юм биш шүү, ярихаар өөрөө тэнэг сонсогдоно. Гутлаа хөмрөөд үзэхэд уланд шавар байгаагүй. Хуурай тоос л байсан. Би хутгаар хээний завсрыг нь ухаж үзсэн, юу ч гараагүй. Тэрийг бас хүмүүст хэлэхээр «замдаа уначихгүй юу» гэнэ. Унасан байж болно оо. Би үгүй гэж зүтгээд яахав. Гэхдээ тийм зууралдсан юм мөргүй алга болдог бил үү.

Хэдэн жилийн дараа айл гэртэй болчихсон хойноо тэр овоогоор зун өнгөрсөн. Ард нь хуучин машины мөр шиг хоёр бүдэг ховил, хүмүүс цай чанасан бололтой үнс байсан. Тэгээд тэр шөнийн гэрэл замын хүнийх байсан байж болно гэж бодсон. Нэг тайлбар гэвэл тэр л байна. Аягыг нь би аваагүй, очиж хайгаагүй. Юугаа хайх вэ дээ, хэдэн жилийн дараа.

Өнгөрсөн хавар нэг залуу тэр хавиар шөнө явсан гэж ярьсан. Би тоогоогүй сууж байснаа овооны цаана гэрэл байсан гэхээр нь хэдэн цагт гэж асуусан. Нэг өнгөрч байсан гэсэн. Манай явдал ч тэр хавьцаа болсон байх. Тэгээд би зүгээр л, өөр юм асуух гэж байсан юм шиг «Малтай явсан уу?» гэсэн чинь хоньтой явсан гэнэ.

«Хэд байсан?»

«Дөчин долоо.»

Би инээсэн. Яагаад инээснээ мэдэхгүй. Тэгээд «Сайн тоолсон юм уу?» гэсэн чинь өнөөх чинь над руу хараад, хэсэг дуугүй байснаа «Дөчин найм байсан ч юм уу, эгч ээ, харанхуйд чинь...» гээд байсан. Би тэр шар шаврын тухай асуух гэснээ больсон. Хүн айлгаад яахав. Тэгээд ч манайхан цайгаа хийчихсэн, хүүхэд үүдээр орж ирээд гутлаа тайлахгүй шавар чирээд байхаар нь би «Наадхаа гадаа тайл л даа» гэж загнаад, нөгөө залуу ч яваад өгсөн, харин дараа нь бодоход гутал нь зүүн талдаа л нэлээд хүнд алхаж байсан шиг, үгүй ч байж магадгүй, би чинь одоо юм болгоныг...